Nusja e Zhupës:
një traditë e gjallë
Në KONTUR III, përgatitja tradicionale e nuses nga rajoni i Zhupës u kthye në një përvojë të drejtpërdrejtë për publikun — nga grimi ceremonial deri te veshja që mbart kujtesën e një komuniteti.
Ka tradita që nuk ruhen vetëm në fotografi, në rrëfime apo në kujtesën e brezave. Ato jetojnë kur dikush i praktikon, i shpjegon dhe ua përcjell të tjerëve.
Në kuadër të KONTUR III, EDUCO solli para publikut një prej momenteve më të veçanta të trashëgimisë së rajonit të Zhupës: përgatitjen tradicionale të nuses.
Përmes një prezantimi demonstrativ, publiku pati mundësinë ta shihte nga afër mënyrën se si ndërtohet pamja tradicionale e nuses — përmes grimit ceremonial, elementeve të veshjes dhe detajeve që, përtej bukurisë së tyre vizuale, bartin kuptime të lidhura me identitetin, familjen dhe kujtesën e komunitetit.
Nga kujtesa familjare në përvojë të përbashkët
Për EDUCO-n, trashëgimia kulturore nuk është vetëm një temë për t'u diskutuar. Ajo është një burim njohurish që duhet të vihet në kontakt me publikun, sidomos me brezat e rinj.
Pikërisht për këtë arsye, EDUCO e konceptoi këtë aktivitet si një përvojë të drejtpërdrejtë: në vend që tradita e përgatitjes së nuses të mbetej vetëm si një përshkrim teorik, ajo u zhvillua para syve të pjesëmarrësve.
Çdo hap i përgatitjes u bë pjesë e një rrëfimi më të gjerë mbi mënyrën se si një komunitet e ka ruajtur identitetin e vet përmes veshjes, zbukurimit dhe ritualeve që shoqëronin një prej momenteve më të rëndësishme të jetës familjare.
Kështu, EDUCO krijoi një hapësirë ku tradita nuk u prezantua si diçka e largët apo e ngrirë në kohë, por si një praktikë që mund të shihet, të kuptohet dhe të përjetohet.
Në fytyrën e nuses, një kujtesë
Një prej elementeve më të dallueshme të kësaj tradite është grimi ceremonial i nuses. Vijat, ngjyrat dhe format që shfaqen në fytyrë nuk janë thjesht dekorative. Ato janë pjesë e një gjuhe vizuale të trashëguar ndër breza.
Në aktivitetin e realizuar nga EDUCO, kjo praktikë u demonstrua nga Aziza Sefitagiç, e cila e solli para publikut një njohuri të trashëguar dhe të ruajtur brenda komunitetit.
Përmes demonstrimit, pjesëmarrësit patën mundësi të kuptonin jo vetëm mënyrën e aplikimit të grimit, por edhe rëndësinë që këto elemente kanë në ceremoninë tradicionale të martesës.
Një traditë bëhet e gjallë atëherë kur ajo nuk vetëm ruhet, por edhe tregohet, shpjegohet dhe përcillet.
Veshja që tregon prejardhjen
Përgatitja e nuses nuk përfundon te grimi. Veshja tradicionale është një pjesë po aq e rëndësishme e kësaj trashëgimie dhe përmban elemente që lidhen me historinë, estetikën dhe identitetin e komunitetit.
Në aktivitetin e organizuar nga EDUCO, veshja u prezantua së bashku me procesin e përgatitjes së nuses, duke i dhënë publikut mundësinë të shihte se si elementet e ndryshme plotësojnë njëra-tjetrën.
Për EDUCO-n, kjo mënyrë e prezantimit është e rëndësishme sepse e vendos objektin e trashëgimisë në kontekst. Një veshje nuk është vetëm një kostum; ajo është pjesë e një sistemi të tërë simbolesh, kujtimesh dhe praktikash sociale.
Kur publiku bëhet pjesë e rrëfimit
Një nga qëllimet e EDUCO-s në këtë aktivitet ishte që publiku të mos mbetej vetëm vëzhgues. Prezantimi u zhvillua në mënyrë të hapur dhe të drejtpërdrejtë, duke krijuar mundësi për vëzhgim nga afër dhe për të kuptuar më mirë procesin.
Kjo qasje e kthen trashëgiminë kulturore në një përvojë të përbashkët. Pjesëmarrësit nuk panë vetëm rezultatin përfundimtar, por ndoqën edhe procesin përmes të cilit ai rezultat merr formë.
Pikërisht ky kontakt i drejtpërdrejtë e bën të mundur që njohuritë tradicionale të kalojnë nga një brez te tjetri, jo vetëm përmes dokumentimit, por edhe përmes përjetimit.
Një traditë që doli përtej hapësirës së aktivitetit
Interesi për këtë aktivitet nuk mbeti vetëm brenda hapësirës ku u zhvillua. Momente nga përgatitja tradicionale e nuses u përcollën edhe në media, duke e çuar këtë rrëfim kulturor te një audiencë më e gjerë.
Mes pasqyrimeve ndërkombëtare ishte edhe artikulli i CE Report, i cili i kushtoi vëmendje traditës së pikturimit ceremonial të fytyrës së nuses në komunitetet boshnjake pranë Prizrenit dhe aktivitetit të zhvilluar në kuadër të KONTUR III.
Ky pasqyrim është një dëshmi e rëndësisë që ka dokumentimi dhe prezantimi publik i traditave lokale. Për EDUCO-n, vëmendja mediatike është një mundësi shtesë që historitë e komuniteteve dhe vlerat e tyre kulturore të njihen përtej kufijve të vendit.
Lexo artikullin ndërkombëtar
Trashëgimia jeton
kur tregohet.
Përgatitja tradicionale e nuses nga rajoni i Zhupës ishte më shumë se një prezantim. Ishte një takim mes së kaluarës dhe së tashmes, mes njohurisë së trashëguar dhe publikut që e përjetoi atë nga afër.
Përmes KONTUR III, EDUCO vazhdon të krijojë hapësira ku trashëgimia kulturore mund të dokumentohet, prezantohet dhe të kthehet në përvojë të gjallë për komunitetin dhe vizitorët.
Punëtoria do të zgjasë 21 ditë, e ndarë në 3 grupe të ndryshme që do të mbahen në javë të ndryshme, në Muzeun e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit.
Afati për aplikim: 30.06.2025
Njoftimi i të përzgjedhurve: 03.07.2025
Punëtoria është pa pagesë, me ushqim dhe pije të ofruara gjatë ditëve të trajnimit.
Përparësi kanë studentët e Etnologjisë, Dizajnit të Modës, Restaurimit dhe Arkitekturës.
Të drejtë aplikimi kanë të rinjtë mbi moshën 16 vjeç.
Inkurajohen të rinjtë nga diaspora të aplikojnë, për të ndërtuar një lidhje të fortë me trashëgiminë kulturore të atdheut.
Na kontaktoni për pyetje në ojq.educo@gmail.com ose në +383 49 586 202.
Kohëzgjatja: 21 ditë, të ndara në 3 grupe që do të zhvillohen në javë të ndryshme
Punëtoria është falas. Gjatë sesioneve do të ofrohen ushqim dhe pije për pjesëmarrësit.